Reforma 26 — Kompas Jutra. Co zmieni się w polskich szkołach od września 2026?
Czym jest Reforma 26?
1 września 2026 roku nowa podstawa programowa wchodzi w życie — obejmuje wszystkie przedszkola oraz klasy I i IV szkół podstawowych, w tym placówki niepubliczne. To nie jest już zapowiedź: rozporządzenia podpisała minister edukacji Barbara Nowacka 11 marca 2026 roku, a treść opublikowano w Dzienniku Ustaw (poz. 378).
Ministerstwo Edukacji Narodowej nazwało tę zmianę Reformą 26 pod hasłem 'Kompas Jutra'. W odróżnieniu od poprzednich reform nie chodzi o przekształcanie struktury szkół — żadne placówki nie znikną ani nie powstaną. Zmienia się to, czego i jak uczymy dzieci.
Jeśli Twoje dziecko idzie we wrześniu 2026 do przedszkola, pierwszej albo czwartej klasy — zmiany dotyczą go od pierwszego dnia. W pozostałych rocznikach nauka toczy się na dotychczasowej podstawie programowej aż do momentu, w którym reforma obejmie ich klasę.
Reforma jest etapowa — co już weszło, a co dopiero wchodzi
To najczęstsze źródło nieporozumień. Reforma nie zaczyna się we wrześniu 2026 — jej pierwszy etap ruszył rok wcześniej, a wrzesień 2026 to dopiero moment, w którym wchodzi nowa podstawa programowa.
- Wrzesień 2025 — do szkół weszły dwa nowe przedmioty. Edukacja obywatelska zastąpiła Historię i teraźniejszość (HiT) w szkołach ponadpodstawowych, a edukacja zdrowotna zastąpiła wychowanie do życia w rodzinie w klasach IV–VIII szkół podstawowych i w szkołach ponadpodstawowych.
- Wrzesień 2026 — wchodzi nowa podstawa programowa dla wszystkich przedszkoli oraz klas I i IV szkół podstawowych. To zmiana znacznie głębsza: dotyczy nie pojedynczych przedmiotów, lecz tego, czego i w jaki sposób uczy cała szkoła.
Innymi słowy: jeśli Twoje dziecko chodzi do klasy VII i ma w planie edukację zdrowotną, to nie jest efekt zmian z 2026 roku — ten przedmiot funkcjonuje już od roku szkolnego 2025/2026.
Skąd wzięła się Reforma 26?
Reforma nie powstała w gabinetach ministerialnych za zamkniętymi drzwiami. Ministerstwo Edukacji Narodowej przeprowadziło bezprecedensowe konsultacje społeczne — nauczyciele z całej Polski wypełnili ponad 24 tysiące ankiet, odbyło się 700 spotkań konsultacyjnych, a nad kształtem zmian pracowały 22 zespoły robocze złożone z praktyków, naukowców i ekspertów edukacyjnych.
Fundamentem reformy jest Profil Absolwenta — dokument opracowany przez Instytut Badań Edukacyjnych PIB, który definiuje kompetencje, wiedzę i postawy, jakie uczeń powinien posiadać na koniec każdego etapu edukacji. To swoisty kompas wyznaczający kierunek dla całego systemu — stąd nazwa 'Kompas Jutra'.
Nowa podstawa programowa — mniej pamięciówki, więcej kompetencji
Dotychczasowa podstawa programowa była krytykowana za przeładowanie treściami encyklopedycznymi i nacisk na pamięciowe przyswajanie faktów. Reforma 26 odwraca ten paradygmat. Nowa podstawa opiera się na dwóch filarach: głębokim uczeniu się i stosowaniu wiedzy oraz kompetencjach przekrojowych wpisanych w efekty uczenia się.
Co to oznacza w praktyce? Zamiast zapamiętywania setek dat i definicji, uczniowie będą rozwijać umiejętność analizowania, wnioskowania, rozwiązywania problemów i współpracy. Centralnym pojęciem nowej podstawy jest sprawczość — umiejętność świadomego podejmowania decyzji, wpływania na otoczenie i odpowiedzialnego realizowania celów. Reforma chce wychować pokolenie, które nie tylko wie, ale przede wszystkim potrafi działać.
Co zmienia się w przedszkolach?
Przedszkola często wypadają z medialnych relacji o reformie, a to właśnie ich zmiana obejmuje w całości i od razu — wszystkie placówki, publiczne i niepubliczne, od 1 września 2026 roku. Nie ma tu stopniowania po rocznikach, bo nowa podstawa wychowania przedszkolnego zastępuje poprzednią w całej grupie wiekowej.
Najważniejsze kierunki zmian:
- Więcej nauki przez doświadczenie — nacisk na zabawę badawczą, eksperymentowanie i zajęcia w terenie zamiast pracy z kartą pracy przy stoliku
- Większa samodzielność dziecka — podstawa mocniej akcentuje sprawczość i samoobsługę jako cel wychowania przedszkolnego
- Wyraźnie mniej ekranów — o tym niżej, bo to zmiana, o którą rodzice pytają najczęściej
- Gotowość szkolna rozumiana szerzej — nie jako umiejętność pisania liter, lecz jako zestaw kompetencji społecznych, emocjonalnych i poznawczych
Szukasz przedszkola dla dziecka? Znajdź i porównaj przedszkola w swojej okolicy — publiczne i prywatne, z danymi kontaktowymi i lokalizacją na mapie.
Nowe i zmienione przedmioty
Jedną z najbardziej widocznych zmian jest przemodelowanie siatki przedmiotów. Część z nich działa już od roku, część pojawia się dopiero teraz.
- Przyroda (klasy IV–VI) — powrót zintegrowanego przedmiotu przyrodniczego z naciskiem na metodę dociekania naukowego i zajęcia terenowe. W klasach VII–VIII uczniowie przechodzą na biologię, chemię i geografię
- Drugi język obcy (klasy VII–VIII) — obowiązkowa nauka drugiego języka obcego nowożytnego od klasy siódmej
- Edukacja obywatelska — przedmiot obowiązkowy w szkołach ponadpodstawowych, który zastąpił Historię i teraźniejszość (HiT). Praktyczne doświadczanie procedur demokratycznych, prawa człowieka, mechanizmy demokracji i przeciwdziałanie dezinformacji
- Edukacja zdrowotna — zajęcia o zdrowiu fizycznym, psychicznym, seksualnym i społecznym, profilaktyce uzależnień i zdrowym stylu życia. Zastąpiła wychowanie do życia w rodzinie w klasach IV–VIII i w szkołach ponadpodstawowych
Edukacja zdrowotna nie jest przedmiotem obowiązkowym. Rodzic niepełnoletniego ucznia (albo pełnoletni uczeń samodzielnie) może złożyć w szkole pisemną rezygnację z udziału w zajęciach. Różni się tym od edukacji obywatelskiej, która jest obowiązkowa i rezygnacji nie przewiduje.
Moduły tematyczne — nowość w polskiej szkole
Obok tradycyjnych przedmiotów reforma wprowadza moduły tematyczne — bloki interdyscyplinarnych zajęć łączących wiedzę z różnych dziedzin. To rozwiązanie wzorowane na najlepszych praktykach skandynawskich systemów edukacji.
- Bezpieczeństwo i obrona — praktyczne umiejętności z zakresu bezpieczeństwa cywilnego i obronności
- Edukacja medialna — krytyczna analiza mediów, rozpoznawanie manipulacji i fake newsów, odpowiedzialne korzystanie z internetu
- Moduł filozoficzny — podstawy logicznego myślenia, etyka, stawianie pytań i argumentacja
- Moduł ekonomiczno-finansowy — zarządzanie budżetem, podstawy przedsiębiorczości, świadome decyzje finansowe
- Moduł klimatyczny — zmiany klimatu, zrównoważony rozwój, ekologia w praktyce
- Moduł kulturalny — dziedzictwo kulturowe, sztuka, tożsamość regionalna i europejska
Tydzień projektowy — nauka przez działanie
Jedną z najbardziej innowacyjnych propozycji reformy jest tydzień projektowy. Przez jeden tydzień w roku szkolnym normalne lekcje zostają zastąpione pracą projektową w grupach. Uczniowie wspólnie realizują interdyscyplinarne zadanie — od pomysłu, przez planowanie, aż po prezentację wyników.
Projekty mogą być realizowane międzyklasowo, a termin tygodnia projektowego wybiera sama szkoła, dopasowując go do swojego kalendarza. To zupełna nowość w polskim systemie edukacji — dotychczas tego typu inicjatywy zależały wyłącznie od zapału poszczególnych nauczycieli. Teraz praca projektowa stanie się stałym elementem doświadczenia edukacyjnego każdego ucznia.
Przejrzysta i spójna podstawa programowa, więcej godzin zajęć praktycznych i projektowych, nowy system oceniania oraz większa autonomia i wsparcie dla nauczycieli — to filary Kompasu Jutra.
Mniej ekranów w szkole i przedszkolu
Kompetencje cyfrowe znalazły się wśród kompetencji fundamentalnych nowej podstawy — i bywa to mylnie odczytywane jako zapowiedź większej liczby tabletów w salach. Intencja jest odwrotna.
Nowa podstawa wychowania przedszkolnego wprost wskazuje, że dzieci nie powinny samodzielnie i indywidualnie korzystać z urządzeń elektronicznych. Kompetencja cyfrowa na tym etapie oznacza rozumienie, czym te urządzenia są i jaką rolę pełnią — a nie liczbę godzin spędzonych przed ekranem. W praktyce przedszkola mają kłaść nacisk na doświadczanie świata w realnym kontakcie: materiałem, ruchem, rozmową i eksperymentem.
W szkole podstawowej logika jest podobna: technologia ma być narzędziem do konkretnego zadania, a nie domyślnym sposobem prowadzenia lekcji. To odpowiedź na dane o rosnącym czasie ekranowym dzieci i jego wpływie na koncentrację oraz zdrowie psychiczne.
Rewolucja w ocenianiu
Tradycyjny system oceniania oparty na stopniach od 1 do 6 od lat budzi kontrowersje — krytycy wskazują, że cyfra niewiele mówi o rzeczywistych postępach ucznia. Reforma 26 wprowadza większy nacisk na ocenę opisową i informację zwrotną. Zamiast suchej jedynki czy piątki, uczeń ma otrzymywać konkretne wskazówki: co robi dobrze, nad czym powinien pracować i jak może się rozwijać.
Zmiana nie oznacza całkowitego zniesienia ocen cyfrowych — to proces ewolucyjny. W pierwszym etapie rozszerzony zostanie zakres oceniania opisowego, szczególnie w klasach młodszych. Nauczyciele otrzymają nowe narzędzia do monitorowania postępów i kompetencji uczniów, wykraczające poza tradycyjny dziennik z kolumną ocen.
Harmonogram wdrażania
Reforma jest wdrażana stopniowo — pełna implementacja zajmie około pięciu lat. Oto kluczowe daty:
Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. 2026 poz. 378). Równolegle podpisano rozporządzenie dotyczące ramowych planów nauczania.
Co to oznacza dla rodziców?
Dla rodziców dzieci, które od września 2026 pójdą do pierwszej lub czwartej klasy, zmiany będą widoczne natychmiast — nowe podręczniki, nowe przedmioty i inne podejście do oceniania. Rodzice starszych uczniów mogą spodziewać się stopniowego wprowadzania zmian w kolejnych latach szkolnych.
Warto podkreślić, że reforma kładzie duży nacisk na kompetencje praktyczne i umiejętność współpracy — to, czego pracodawcy szukają najczęściej u absolwentów. Tydzień projektowy, moduły tematyczne i edukacja obywatelska mają przygotować młodych ludzi nie tylko do egzaminów, ale przede wszystkim do funkcjonowania w zmieniającym się świecie.
Historia polskich reform edukacyjnych pokazuje, że każda większa zmiana wymaga czasu, dostosowania i cierpliwości. Sukces Kompasu Jutra będzie zależał nie od samych zapisów w dokumentach, lecz od tego, jak reforma zostanie wdrożona w codziennej pracy tysięcy szkół w całej Polsce.
Warto też zachować proporcje. Reforma zmienia podstawę programową i sposób pracy, ale nie zmienia struktury szkół, obwodów ani zasad rekrutacji. Szkoła obwodowa Twojego dziecka pozostaje ta sama, terminy rekrutacji się nie przesuwają, a wybór placówki odbywa się na dotychczasowych zasadach.
Szukasz szkoły podstawowej? Znajdź i porównaj szkoły w swojej okolicy — publiczne i niepubliczne, z danymi kontaktowymi i lokalizacją na mapie.
Najczęstsze pytania
Najczęściej zadawane pytania
Tak, jeśli dziecko chodzi do przedszkola albo idzie do klasy I lub IV szkoły podstawowej. Pozostałe roczniki uczą się według dotychczasowej podstawy programowej aż do momentu, w którym reforma obejmie ich klasę — zmiany wchodzą rocznikami, a nie wszędzie naraz.
Tak. Od 1 września 2026 roku nowa podstawa programowa obowiązuje wszystkie przedszkola, również niepubliczne, oraz klasy I i IV szkół podstawowych. Nowa podstawa programowa jest wymogiem prawnym niezależnym od organu prowadzącego placówkę.
Nie. Edukacja zdrowotna nie jest przedmiotem obowiązkowym — rodzic niepełnoletniego ucznia lub pełnoletni uczeń może złożyć w szkole pisemną rezygnację z udziału w zajęciach. Inaczej jest z edukacją obywatelską, która jest obowiązkowa.
We wrześniu 2025 zmieniły się dwa przedmioty: edukacja obywatelska zastąpiła HiT, a edukacja zdrowotna zastąpiła wychowanie do życia w rodzinie. We wrześniu 2026 wchodzi nowa podstawa programowa — zmiana znacznie szersza, obejmująca cały sposób nauczania w przedszkolach oraz klasach I i IV.
Nie. Reforma rozszerza zakres oceniania opisowego i informacji zwrotnej, szczególnie w klasach młodszych, ale nie znosi ocen cyfrowych. To zmiana ewolucyjna — nauczyciele dostają dodatkowe narzędzia do opisywania postępów, a nie zakaz wystawiania stopni.
Nowa podstawa programowa wejdzie do klas I szkół ponadpodstawowych we wrześniu 2027 roku. Pierwszy egzamin ósmoklasisty w nowej formule planowany jest na lata 2030/2031, a egzaminy końcowe dla absolwentów techników — na 2032 rok.
Mateusz Pawlica
Twórca Mapy Oświatowej
Twórca Mapy Oświatowej — interaktywnej bazy ponad 50 000 placówek edukacyjnych w Polsce. Programista z ponad 12-letnim doświadczeniem w budowaniu rozwiązań cyfrowych.
Dane w artykułach pochodzą z rejestrów MEN (RSPO), GUS oraz aktów prawnych.