Reforma 26 — Kompas Jutra. Co zmieni się w polskich szkołach od września 2026?

Rok 2026 zapisze się w historii polskiej oświaty jako moment przełomowy. Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło Reformę 26 pod hasłem 'Kompas Jutra' — najszerszą zmianę systemu edukacji od czasu wprowadzenia gimnazjów i ich późniejszej likwidacji. Tym razem jednak nie chodzi o przekształcanie struktury szkół, lecz o fundamentalną zmianę tego, czego i jak uczymy dzieci. Nowa podstawa programowa, nieznane dotąd przedmioty, innowacyjny tydzień projektowy i odejście od tradycyjnego systemu oceniania — to tylko część zmian, które od września 2026 zaczną wchodzić w życie.

Skąd wzięła się Reforma 26?

Reforma nie powstała w gabinetach ministerialnych za zamkniętymi drzwiami. Ministerstwo Edukacji Narodowej przeprowadziło bezprecedensowe konsultacje społeczne — nauczyciele z całej Polski wypełnili ponad 24 tysiące ankiet, odbyło się 700 spotkań konsultacyjnych, a nad kształtem zmian pracowały 22 zespoły robocze złożone z praktyków, naukowców i ekspertów edukacyjnych.

Fundamentem reformy jest Profil Absolwenta — dokument opracowany przez Instytut Badań Edukacyjnych PIB, który definiuje kompetencje, wiedzę i postawy, jakie uczeń powinien posiadać na koniec każdego etapu edukacji. To swoisty kompas wyznaczający kierunek dla całego systemu — stąd nazwa 'Kompas Jutra'.

Nowa podstawa programowa — mniej pamięciówki, więcej kompetencji

Dotychczasowa podstawa programowa była krytykowana za przeładowanie treściami encyklopedycznymi i nacisk na pamięciowe przyswajanie faktów. Reforma 26 odwraca ten paradygmat. Nowa podstawa opiera się na dwóch filarach: głębokim uczeniu się i stosowaniu wiedzy oraz kompetencjach przekrojowych wpisanych w efekty uczenia się.

Co to oznacza w praktyce? Zamiast zapamiętywania setek dat i definicji, uczniowie będą rozwijać umiejętność analizowania, wnioskowania, rozwiązywania problemów i współpracy. Centralnym pojęciem nowej podstawy jest sprawczość — umiejętność świadomego podejmowania decyzji, wpływania na otoczenie i odpowiedzialnego realizowania celów. Reforma chce wychować pokolenie, które nie tylko wie, ale przede wszystkim potrafi działać.

Nowe i zmienione przedmioty

Jedną z najbardziej widocznych zmian jest przemodelowanie siatki przedmiotów. Reforma wprowadza zupełnie nowe zajęcia i przywraca te, które zniknęły z planów lekcji w poprzednich latach.

• Przyroda (klasy IV–VI) — powrót zintegrowanego przedmiotu przyrodniczego z naciskiem na metodę dociekania naukowego i zajęcia terenowe. W klasach VII–VIII uczniowie przechodzą na biologię, chemię i geografię
• Edukacja obywatelska — zupełnie nowy przedmiot, serce reformy. Praktyczne doświadczanie procedur demokratycznych, prawa człowieka, mechanizmy demokracji i przeciwdziałanie dezinformacji
• Edukacja zdrowotna — obowiązkowe zajęcia dotyczące zdrowia fizycznego i psychicznego, profilaktyki uzależnień i zdrowego stylu życia
• Drugi język obcy (klasy VII–VIII) — obowiązkowa nauka drugiego języka obcego nowożytnego od klasy siódmej

Moduły tematyczne — nowość w polskiej szkole

Obok tradycyjnych przedmiotów reforma wprowadza moduły tematyczne — bloki interdyscyplinarnych zajęć łączących wiedzę z różnych dziedzin. To rozwiązanie wzorowane na najlepszych praktykach skandynawskich systemów edukacji.

• Bezpieczeństwo i obrona — praktyczne umiejętności z zakresu bezpieczeństwa cywilnego i obronności
• Edukacja medialna — krytyczna analiza mediów, rozpoznawanie manipulacji i fake newsów, odpowiedzialne korzystanie z internetu
• Moduł filozoficzny — podstawy logicznego myślenia, etyka, stawianie pytań i argumentacja
• Moduł ekonomiczno-finansowy — zarządzanie budżetem, podstawy przedsiębiorczości, świadome decyzje finansowe
• Moduł klimatyczny — zmiany klimatu, zrównoważony rozwój, ekologia w praktyce
• Moduł kulturalny — dziedzictwo kulturowe, sztuka, tożsamość regionalna i europejska

Tydzień projektowy — nauka przez działanie

Jedną z najbardziej innowacyjnych propozycji reformy jest tydzień projektowy. Przez jeden tydzień w roku szkolnym normalne lekcje zostają zastąpione pracą projektową w grupach. Uczniowie wspólnie realizują interdyscyplinarne zadanie — od pomysłu, przez planowanie, aż po prezentację wyników.

Projekty mogą być realizowane międzyklasowo, a termin tygodnia projektowego wybiera sama szkoła, dopasowując go do swojego kalendarza. To zupełna nowość w polskim systemie edukacji — dotychczas tego typu inicjatywy zależały wyłącznie od zapału poszczególnych nauczycieli. Teraz praca projektowa stanie się stałym elementem doświadczenia edukacyjnego każdego ucznia.

Przejrzysta i spójna podstawa programowa, więcej godzin zajęć praktycznych i projektowych, nowy system oceniania oraz większa autonomia i wsparcie dla nauczycieli — to filary Kompasu Jutra.

— Barbara Nowacka, Minister Edukacji Narodowej

Rewolucja w ocenianiu

Tradycyjny system oceniania oparty na stopniach od 1 do 6 od lat budzi kontrowersje — krytycy wskazują, że cyfra niewiele mówi o rzeczywistych postępach ucznia. Reforma 26 wprowadza większy nacisk na ocenę opisową i informację zwrotną. Zamiast suchej jedynki czy piątki, uczeń ma otrzymywać konkretne wskazówki: co robi dobrze, nad czym powinien pracować i jak może się rozwijać.

Zmiana nie oznacza całkowitego zniesienia ocen cyfrowych — to proces ewolucyjny. W pierwszym etapie rozszerzony zostanie zakres oceniania opisowego, szczególnie w klasach młodszych. Nauczyciele otrzymają nowe narzędzia do monitorowania postępów i kompetencji uczniów, wykraczające poza tradycyjny dziennik z kolumną ocen.

Harmonogram wdrażania

Reforma będzie wdrażana stopniowo — pełna implementacja zajmie około pięciu lat. Oto kluczowe daty:

1. Wrzesień 2026 — nowa podstawa programowa w przedszkolach oraz w klasach 1. i 4. szkoły podstawowej. Nowe podręczniki dla tych roczników
2. Wrzesień 2027 — nowa podstawa programowa w klasach 1. szkół ponadpodstawowych
3. 2030/2031 — pierwszy egzamin ósmoklasisty przeprowadzony w nowej formule
4. 2032 — egzaminy końcowe dla absolwentów techników w nowej formule

Co to oznacza dla rodziców?

Dla rodziców dzieci, które od września 2026 pójdą do pierwszej lub czwartej klasy, zmiany będą widoczne natychmiast — nowe podręczniki, nowe przedmioty i inne podejście do oceniania. Rodzice starszych uczniów mogą spodziewać się stopniowego wprowadzania zmian w kolejnych latach szkolnych.

Warto podkreślić, że reforma kładzie duży nacisk na kompetencje praktyczne i umiejętność współpracy — to, czego pracodawcy szukają najczęściej u absolwentów. Tydzień projektowy, moduły tematyczne i edukacja obywatelska mają przygotować młodych ludzi nie tylko do egzaminów, ale przede wszystkim do funkcjonowania w zmieniającym się świecie.

Historia polskich reform edukacyjnych pokazuje, że każda większa zmiana wymaga czasu, dostosowania i cierpliwości. Sukces Kompasu Jutra będzie zależał nie od samych zapisów w dokumentach, lecz od tego, jak reforma zostanie wdrożona w codziennej pracy tysięcy szkół w całej Polsce. Jedno jest pewne — rok szkolny 2026/2027 będzie początkiem nowego rozdziału w polskiej edukacji.