Wynik egzaminu ósmoklasisty nie ocenia szkoły

Liczba, która nic nie mówi bez trzech innych liczb

Gdy wpisujesz nazwę szkoły podstawowej w wyszukiwarce, prędzej czy później trafiasz na tabelę: średni wynik z egzaminu ósmoklasisty, przedmiot po przedmiocie, rok po roku. Kusi, żeby czytać ją jak świadectwo szkoły — im wyższy procent, tym lepsza placówka.

To dokładnie ten odruch, przed którym ostrzega każda strona szkoły w naszym serwisie. Wynik zdających w jednej szkole w jednym roku to nie ocena tej szkoły. To wynik konkretnej grupy dzieci w konkretnej sesji egzaminu — i pokazujemy to na jednej, zupełnie zwyczajnej szkole.

Jedna szkoła, jedna sesja, jedna grupa dzieci

W Szkole Podstawowej nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Legionowie do egzaminu ósmoklasisty w 2024 roku podeszło 27 uczniów. Rok wcześniej — 168. Oto jak wyglądał ten rocznik:

Ta jedna tabela to jeden rok z sześciu, jakie ta szkoła ma w rejestrze. Cały obraz — 2021 do 2026 — jest na stronie szkoły; tu opowiadamy go w jednym akapicie.

Liczba zdających: 107 w 2021, 145 w 2022, 168 w 2023, 27 w 2024, 89 w 2025, 74 w 2026. Średni wynik z matematyki w tym samym czasie: 54,5% — 61,0% — 58,3% — 53,3% — 63,1% — 68,3%. Z polskiego: 70,0% — 63,2% — 66,1% — 63,2% — 74,7% — 74,2%. Rocznik, który zdawał w 2024 roku, był mniejszy od poprzedniego o ponad 80% — a jego wyniki mieszczą się dokładnie w tym samym przedziale, co roczniki sześciokrotnie liczniejsze.

Gdyby czytać samą liczbę zdających, wyglądałoby to na załamanie w tej jednej szkole. To nie jest załamanie tej szkoły. To ten sam rocznik, który zniknął z każdej szkoły podstawowej w Polsce naraz.

Dlaczego akurat 2024

Rocznik, który we wrześniu 2016 roku poszedł do pierwszej klasy, był w Polsce wyjątkowo mały. Ustawa z 29 grudnia 2015 r. cofnęła obowiązek szkolny sześciolatków, wprowadzony dwa lata wcześniej — sześciolatki zostały jeszcze rok w przedszkolu, siedmiolatki poszły do szkoły rok wcześniej, i klasa pierwsza we wrześniu 2016 roku przyjęła w praktyce pół rocznika. Ten sam rocznik kończył ósmą klasę latem 2024 roku, i to jego liczebność widać w tabeli wyżej.

W bazie, którą zbudowaliśmy z mapy wyników CKE, liczba ósmoklasistów zdających matematykę w szkołach podstawowych spadła z 470 696 w 2023 roku do 189 280 w 2024 — o 60% — i wróciła do 350 157 w 2026. Dwa lata później ten sam rocznik ustawił rekordowo niskie progi punktowe do warszawskich liceów, co opisujemy w Progi punktowe do liceum: sześć lat i jeden dołek. To, co tam widać jako dołek w progach, tu widać jako dołek w liczbie zdających — dwa pomiary tego samego zdarzenia demograficznego, dwa lata i jeden etap edukacji od siebie.

Trzy rzeczy, których ta tabela nie mówi

Kreska zamiast wyniku nie jest błędem. Przy niektórych przedmiotach zdaje ich za mało, żeby opublikować średnią bez ryzyka, że ktoś rozpozna wynik pojedynczej osoby. W Legionowie od 2021 do 2024 roku kilka osób rocznie zdawało też język rosyjski jako drugi język obcy — od jednej do czterech. Rejestr nigdy nie publikuje wyniku poniżej dziesięciu zdających, tylko samą ich liczbę, i tak samo robi nasza baza.

Liczba, którą widzisz, to wersja poprawiona. CKE publikuje każdy rocznik dwukrotnie: wstępnie na początku lipca, potem — z korektami po odwołaniach — w drugiej połowie września. W bazie zostaje wyłącznie ta druga wersja.

Niektóre roczniki mają zastrzeżenie u źródła. Przy wyniku z lat 2022–2025 zobaczysz przy roku mały symbol — to informacja samego rejestru, że zestawienie nie obejmuje zdających będących obywatelami Ukrainy, którzy przyjechali do Polski po 24 lutego 2022 roku. To nie jest nasz błąd ani luka w danych, tylko zastrzeżenie, jakie CKE nakłada na cztery kolejne roczniki.

To nie jest ranking, i nie da się go z tego zrobić

Powtórzmy wprost to, co strona każdej szkoły mówi pod swoją tabelą: to nie jest ocena szkoły. Wynik zależy od tego, kto podszedł do egzaminu tego konkretnego roku, ile tych osób było — i, w szkole podstawowej, kto mieszka w jej obwodzie.

To ostatnie jest ważne, bo różni egzamin ósmoklasisty od progu do liceum. Liceum przyjmuje uczniów, których w pewnym sensie samo sobie wybrało — przez próg punktowy. Szkoła podstawowa najczęściej nie wybiera nikogo: przyjmuje dzieci ze swojego obwodu, jakiekolwiek by one nie były. Różnica w średnim wyniku między dwiema szkołami podstawowymi bywa więc różnicą w tym, kto mieszka w ich sąsiedztwie, a nie w tym, czego się w nich naucza. Zestawianie dwóch szkół po samej średniej pomija dokładnie to pytanie.

Dlatego na żadnej stronie w naszym serwisie nie ma rankingu szkół podstawowych po wyniku egzaminu, nie sortujemy placówek po średniej i nie planujemy tego zmienić.

Co możesz z tym zrobić

1. 1.Otwórz stronę interesującej Cię szkoły i przeczytaj wszystkie roczniki, nie tylko najnowszy — pojedynczy dołek albo szczyt zdarza się każdej szkole.
2. 2.Sprawdź liczbę zdających obok każdej średniej — przy kilkunastu osobach jeden uczeń przesuwa wynik o kilka punktów.
3. 3.Do zestawienia kilku konkretnych szkół obok siebie użyj porównywarki placówek — pokazuje też inne dane niż sam wynik egzaminu.
4. 4.Jeśli dziecko za rok zdaje egzamin ósmoklasisty, osobny krok to kalkulator punktów rekrutacyjnych — liczy, ile punktów da konkretny wynik przy rekrutacji do szkół średnich.

Najczęściej zadawane pytania

Dane w tym artykule obejmują roczniki 2021–2026 w wersji poprawionej z września. Kolejny rocznik — 2027 — trafi do bazy po publikacji wyników w lipcu, w wersji ostatecznej po korekcie we wrześniu.