Przejdź do treści
Scenariusz lekcji

Nie daj się złowić. Lekcja o oszustwach w sieci

Klasa rozwiązuje wspólnie quiz o bezpieczeństwie w internecie, poznaje pięć sygnałów oszustwa i ocenia cztery wiadomości. Na koniec uczniowie układają plan na wypadek, gdy oszust przejmie konto.

Klasy IV–VI45 minBezpieczeństwo w sieciOpublikowano 29 października 2026

Metryczka

Dla kogo
Klasy IV–VI
Czas
45 min
Temat
Bezpieczeństwo w sieci

Cele lekcji

Uczeń:

  • ocenia, czy wiadomość jest próbą oszustwa, i wskazuje sygnały, które o tym świadczą: pośpiech, prośbę o hasło, kod lub pieniądze, nagrodę za nic, nieoczekiwany link, nadawcę, którego nie da się sprawdzić
  • wyjaśnia, jak sprawdzić podejrzaną prośbę inną drogą niż ta, którą przyszła
  • opisuje, co oszust może zrobić z przejętym kontem, i układa kroki, które trzeba wtedy wykonać
  • wskazuje, komu powiedzieć o oszustwie i gdzie szukać pomocy

Metody i formy pracy

  • quiz rozwiązywany wspólnie, z głosowaniem całej klasy
  • pokaz z głośnym myśleniem nauczyciela
  • praca w parach z kartą pracy
  • rozmowa kierowana

Środki dydaktyczne

  • komputer z rzutnikiem albo tablica interaktywna z dostępem do internetu
  • bezpłatny quiz o cyberbezpieczeństwie na mapaoswiatowa.pl (kod QR w scenariuszu)
  • karta pracy, jedna dla każdego ucznia

Podstawa programowa

Informatyka w klasach IV–VI według podstawy programowej z 2026 r. (od roku szkolnego 2026/2027 w klasie IV, w następnych latach także w kolejnych klasach). Uczeń:

  • 4.3rozpoznaje podejrzane treści on-line i podejmuje podstawowe działania obronne – moduł medialny
  • 5.4ocenia konsekwencje różnych zagrożeń cyfrowych oraz wskazuje sposoby reagowania na nie i możliwości uzyskania wsparcia

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378), załącznik nr 2, informatyka, klasy IV–VI

Podstawa programowa

Informatyka w klasach IV–VI według dotychczasowej podstawy programowej (w roku szkolnym 2026/2027 w klasach V i VI, w roku 2027/2028 w klasie VI). Uczeń:

  • V.3wymienia zagrożenia związane z powszechnym dostępem do technologii oraz do informacji i opisuje metody wystrzegania się ich

Rozporządzenie MEN z 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej (Dz.U. 2017 poz. 356), załącznik nr 2 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 28 czerwca 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 996), stosowany na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzenia z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 378)

Zanim zaczniesz

Na tej lekcji uczniowie ćwiczą jeden nawyk: zanim klikną w link, odpiszą albo podadzą kod, zatrzymują się i sprawdzają, kto naprawdę pisze. Oszuści liczą na pośpiech. Według raportu CERT Polska za 2025 r. większość wejść na fałszywe strony następuje w ciągu 15 minut od otrzymania wiadomości.

Przed lekcją:

  • otwórz na komputerze z rzutnikiem quiz o cyberbezpieczeństwie i wybierz poziom Klasy 4–6, żeby sprawdzić, czy działa na szkolnym wi-fi;
  • wydrukuj kartę pracy (przycisk Drukuj kartę pracy nad scenariuszem), po jednej dla każdego ucznia;
  • zostaw miejsce na tablicy: zapiszesz na niej pięć sygnałów oszustwa.

Uczniowie nie potrzebują telefonów. Quiz rozwiązujecie razem na rzutniku, a przykładowe wiadomości są w karcie pracy. W szkole podstawowej uczniów obowiązuje zakaz korzystania z telefonów (art. 98a Prawa oświatowego), który opisujemy w tekście o telefonach w szkole.

Przebieg wypełnia całe 45 minut. Jeśli lekcja zacznie się później, skróć quiz: wyjaśnienia czytaj tylko przy pytaniach o e-mail od szkoły, weryfikację dwuetapową, jedno hasło do wielu kont i darmowe skiny, a przy pozostałych pokaż poprawną odpowiedź i przejdź dalej.

Wiadomości w scenariuszu są zmyślone. Zamiast adresów stron wpisaliśmy [link], bo zmyślony adres mógłby ktoś zarejestrować.

Przebieg lekcji

Wprowadzenie

4 min

Zapytaj, kto dostał kiedyś wiadomość o wygranej, o paczce, której nikt nie zamawiał, albo prośbę o kod. Niech uczniowie podniosą ręce. Rąk jest zwykle sporo, a to dobry punkt wyjścia: temat dotyczy ich już teraz.

Możesz powiedzieć

Oszuści piszą do tysięcy osób naraz i czekają, aż ktoś się pospieszy. Dziś nauczymy się ich rozpoznawać i sprawdzimy, co zrobić, gdy taka wiadomość już przyjdzie. Na koniec lekcji każdy będzie miał w karcie pracy ocenione cztery wiadomości, trzy kroki dla kolegi, któremu oszust przejął konto, i zapisane, komu powie, gdy coś w sieci go zaniepokoi.

Quiz na rozgrzewkę

10 min

Narzędzie na lekcję

Quiz: Cyberbezpieczeństwo

Quiz ma cztery poziomy. Wybierz Klasy 4–6: dziesięć pytań, a po każdej odpowiedzi wyjaśnienie i wskazówka. Quiz nie wymaga logowania i nie zapisuje odpowiedzi.

mapaoswiatowa.pl/cyberbezpieczenstwo/quiz-dla-uczniow

Otwórz narzędzie

Wyświetl quiz na rzutniku i przeczytaj na głos pierwsze pytanie z odpowiedziami. Na Twój znak wszyscy jednocześnie pokazują palcami swoją odpowiedź: jeden palec to A, dwa to B, trzy to C, cztery to D. Dzięki temu widzisz odpowiedź każdego ucznia, a nie tylko najszybszych. Kliknij odpowiedź, którą wybrała większość, i przeczytaj wyjaśnienie.

Zapamiętaj pytania, przy których klasa się podzieliła. Wrócisz do nich w kolejnych etapach.

Pięć sygnałów oszustwa

7 min

Wyświetl poniższą wiadomość i przeczytaj ją na głos. Potem zadawaj sobie pytania na głos i odpowiadaj na nie, zanim uczniowie zaczną pracować samodzielnie. Zobaczą, jak sprawdza się wiadomość krok po kroku.

SMSod: nieznany numer

Cześć, to ja, tata. Piszę z nowego numeru, bo stary telefon mi się zepsuł. Zaraz przyjdzie do Ciebie SMS z kodem, prześlij mi go szybko, muszę się zalogować. Nie dzwoń, jestem na spotkaniu.

Przy każdym pytaniu wskaż fragment wiadomości, który na nie odpowiada:

  1. Kto pisze i czy mogę to sprawdzić? Nowy numer i „nie dzwoń”: nie da się sprawdzić, czy to tata.
  2. Czego ode mnie chce? Kodu z SMS-a. Taki kod otwiera konto: kto go dostanie, zaloguje się jako Ty.
  3. Czy mnie pogania albo straszy? Tak, „szybko”.
  4. Czy obiecuje coś za darmo? Tu nie, ale w wielu oszustwach tak: nagroda, darmowa waluta w grze, wygrany telefon.
  5. Czy jest link albo plik, którego się nie spodziewam? Tu nie ma. Zamiast linku oszust prosi o kod.

Zapisz na tablicy pięć sygnałów:

  • pośpiech albo groźba;
  • prośba o hasło, kod, pieniądze lub zdjęcie dokumentu;
  • nagroda za nic;
  • link albo plik, którego się nie spodziewasz;
  • nadawca, którego nie da się sprawdzić.

Możesz powiedzieć

Wystarczy jeden sygnał, żeby się zatrzymać. Wtedy nie klikasz, nie odpisujesz i niczego nie podajesz. Sprawdzasz inną drogą: dzwonisz do taty na stary numer albo pytasz go w domu. Aplikację gry czy sklepu otwierasz samodzielnie, nie z linku w wiadomości. I mówisz o wszystkim dorosłemu, któremu ufasz.

Oszustwo czy nie?

11 min

Rozdaj karty pracy. W parach uczniowie czytają cztery wiadomości z pierwszej części, przy każdej zakreślają ocenę i zapisują sygnał, po którym ją poznali. Przy wiadomości A zapisują też, jak sprawdzić, czy naprawdę pisze Kuba. Daj im na to pięć minut i chodź po klasie, zaglądając do kart.

Potem sprawdźcie razem. Przeczytaj na głos wiadomość A i na Twój znak niech wszyscy pokażą kciuk: w dół, jeśli to oszustwo, w górę, jeśli wiadomość jest prawdziwa, w bok, jeśli nie wiedzą. Zapytaj jedną parę o sygnał i dopisz te, których brakuje. Tak samo przy B, C i D.

Gdy oszust przejmie konto

9 min

Opowiedz, skąd wzięła się wiadomość A. Kuba zobaczył ofertę taką jak w wiadomości B i wpisał na tamtej stronie login i hasło do gry. Tego samego hasła używał w komunikatorze, więc oszust zalogował się na oba konta i zaczął pisać do jego znajomych.

Co oszust może zrobić z kontem Kuby?

  • Do kogo jeszcze może napisać i o co poprosić?
  • Co może zrobić z rzeczami, które Kuba ma w grze?
  • Co może zmienić, żeby Kuba nie odzyskał konta?

Zbierz kilka odpowiedzi: prośby do znajomych o kody i pieniądze, sprzedaż przedmiotów z gry, zmiana hasła, wpisy w imieniu Kuby. Uczniowie zapisują jedną z nich w drugiej części karty pracy, a potem w parach układają trzy kroki, które Kuba powinien wykonać. Po trzech minutach ułóżcie razem kolejność na tablicy:

  1. Od razu powiedzieć rodzicowi albo innemu dorosłemu, któremu ufa. Nie ma czego się wstydzić, oszuści nabierają także dorosłych.
  2. Razem z dorosłym zmienić hasło w grze i wszędzie tam, gdzie było takie samo, i włączyć weryfikację dwuetapową. Jeśli oszust zdążył zmienić hasło, odzyskać konto przez pomoc gry lub komunikatora.
  3. Uprzedzić znajomych, że wiadomości z jego konta wysyłał ktoś inny.
  4. Zgłosić oszusta w aplikacji. Jeśli ktoś stracił pieniądze, dorosły zawiadamia bank i policję.

Na koniec powiedz, gdzie jeszcze można szukać pomocy, i poproś, żeby każdy zapisał w trzeciej części karty, komu powie, gdy coś w sieci go zaniepokoi.

  • Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 prowadzi Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę. Działa całą dobę: można zadzwonić, napisać albo porozmawiać na czacie.
  • Podejrzany SMS dorosły może bezpłatnie przekazać na numer 8080 zespołowi CERT Polska, a podejrzaną stronę lub e-mail zgłosić na incydent.cert.pl.

Podsumowanie

4 min

Poproś, żeby każdy sprawdził swoją kartę: czy ocenił cztery wiadomości, ma trzy kroki dla Kuby i zapisał, komu powie. Niech pokażą kciukiem: w górę, jeśli mają wszystko, w bok, jeśli czegoś brakuje.

Potem poproś dwie, trzy chętne osoby o dokończenie zdania: „Zanim kliknę w link albo podam kod, …”.

Zaproponuj uczniom, żeby w domu pokazali kartę pracy rodzicom i razem sprawdzili, czy ich konto w grze albo komunikatorze ma włączoną weryfikację dwuetapową.

Warianty

Wariant

W pracowni komputerowej

Każdy uczeń rozwiązuje quiz samodzielnie, na poziomie Klasy 4–6. Kiedy wszyscy skończą, przeczytaj tematy czterech pytań o hasła i wiadomości i poproś o podniesienie ręki przy tym, przy którym ktoś się pomylił. Omów te, przy których rąk było najwięcej. Dalej bez zmian, karta pracy zostaje papierowa.

Wariant

Dwie lekcje

Na drugiej lekcji grupy przygotowują plakat albo krótką prezentację o pięciu sygnałach oszustwa dla młodszych klas lub dla rodziców i pokazują ją odbiorcom, na przykład na korytarzu albo podczas zebrania. W klasach uczących się według podstawy programowej z 2026 r. może to być doświadczenie edukacyjne z informatyki, które podstawa opisuje jako minikampanię informacyjną o bezpieczeństwie cyfrowym, przygotowaną w grupie i skierowaną do wybranych odbiorców.

Karta pracy

Karta pracy

Nie daj się złowić. Lekcja o oszustwach w sieci

1. Oszustwo czy nie?

Przy każdej wiadomości zakreśl OSZUSTWO albo PRAWDZIWA, a na linii napisz, po czym to poznajesz.

A

Komunikatorod: Kuba

Hej, pożyczysz mi szybko kod BLIK na 50 zł? Jak nie masz, poproś rodziców. Oddam jutro w szkole, teraz nie mogę gadać.

OSZUSTWO / PRAWDZIWA

B

Czat w grzeod: RobuxGiveaway_PL

Rozdaję 10 000 Robuxów pierwszym 20 osobom! Wejdź na stronę, zaloguj się swoim kontem Roblox i odbierz nagrodę: [link]

OSZUSTWO / PRAWDZIWA

C

SMSod: Kurier

Twoja paczka czeka na dopłatę 1,99 zł. Opłać w ciągu 2 godzin, inaczej wróci do nadawcy: [link]

OSZUSTWO / PRAWDZIWA

D

Dziennik elektronicznyod: wychowawca klasy

Przypominam, że jutro jedziemy do muzeum. Zbiórka o 8:00 przed szkołą. Zabierzcie drugie śniadanie i legitymację szkolną.

OSZUSTWO / PRAWDZIWA

Wiadomość A: jak sprawdzę, czy naprawdę pisze Kuba?

2. Konto Kuby przejął oszust

To oszust napisał wiadomość A. Co jeszcze może zrobić z kontem Kuby?

Co Kuba powinien zrobić? Napisz trzy kroki, każdy w osobnej linijce.

3. Gdy coś w sieci mnie zaniepokoi

Osoba dorosła, której o tym powiem:

Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111, całą dobę.

Najczęstsze pytania

W tym wieku większość dzieci ma już własny telefon. W badaniu NASK „Nastolatki” z jesieni 2024 r. czterech na pięciu uczniów klas VII–VIII i szkół ponadpodstawowych dostało pierwszy smartfon z internetem, zanim skończyło 11 lat. Co ósmy przyznał, że ktoś włamał mu się na konto pocztowe albo w mediach społecznościowych, a rodzice pytani o swoje dzieci wskazywali to ponad dwa razy rzadziej.

Tak. Punkty podstawy programowej w opisie scenariusza dotyczą informatyki. W edukacji zdrowotnej dla klas IV–VI dział „Internet i profilaktyka uzależnień” wymienia phishing i kradzież tożsamości (pkt 9.2), ale ten punkt obejmuje też m.in. cyberprzemoc, hejt i uzależnienie od gier, więc lekcja realizuje tylko jego część. Zakres przedmiotu opisujemy w poradniku o edukacji zdrowotnej.

Podziękuj mu za zaufanie i porozmawiaj z nim po lekcji, nie przy klasie. Przejdźcie razem kroki z drugiej części karty pracy i poinformuj rodziców. Jeśli ktoś grozi uczniowi albo żąda od niego zdjęć lub pieniędzy, to już nie jest zwykłe oszustwo: powiadom pedagoga lub psychologa szkolnego i rodziców i postępuj według szkolnych standardów ochrony małoletnich. Nielegalne treści z udziałem dzieci można zgłosić zespołowi Dyżurnet.pl, a uczeń zawsze może zadzwonić pod 116 111.

Są zmyślone, ale wzorowane na prawdziwych schematach. CERT Polska opisuje w raporcie za 2025 r. kradzieże haseł do kont społecznościowych, fałszywe dopłaty do paczek i kampanie podszywające się pod BLIK, a Roblox ostrzega, że legalnych ofert darmowych Robuxów nie ma.

Licencja CC BY 4.0

Scenariusz i kartę pracy możesz kopiować, drukować, zmieniać i rozpowszechniać, także w zmienionej wersji. Wystarczy podać autora, źródło i licencję, na przykład:

„Nie daj się złowić. Lekcja o oszustwach w sieci”, Mateusz Pawlica, Mapa Oświatowa, mapaoswiatowa.pl/scenariusze-lekcji/oszustwa-w-sieci, licencja CC BY 4.0.

Inne scenariusze

Doradztwo zawodowe

Od zainteresowań do zawodu. Lekcja doradztwa zawodowego

Uczniowie odpowiadają na pytania o to, co lubią robić, poznają z bliska jeden z podpowiedzianych zawodów i sprawdzają, które szkoły w okolicy go uczą. Na koniec przygotowują pytania na dzień otwarty.

Klasy VII–VIII45 min